Những giải pháp nhỏ mà có tác động lớn


Năm an toàn giao thông 2012

SGTT.VN – Ách tắc giao thông triền miên ở các thành phố lớn, tai nạn giao thông luôn tăng cao theo từng năm và những hệ luỵ xấu của hiện tượng này kéo dài là một trong số các vấn nạn thách thức lớn cho đất nước nhiều năm qua.

Năm 2012 được chọn là “Năm an toàn giao thông”, điều đó có nghĩa là toàn bộ hệ thống chính trị, hệ thống công quyền, các tổ chức xã hội vào cuộc nhằm giải quyết vấn nạn này. Đó thực sự là một quyết tâm chính trị lớn làm cơ sở cho một sự thay đổi bức tranh giao thông. Cùng với quyết tâm chính trị này là một loạt các giải pháp đã và đang được triển khai nhằm hiện thực hoá chủ trương. Những giải pháp này có thể được coi là mới, hoặc ý tưởng có từ lâu nay mới triển khai vào thực tế.

Những giải pháp chưa căn cơ

 

Nguyên nhân của ách tắc giao thông của đô thị là do hai nguyên nhân chính: quy hoạch đô thị chưa tốt, quản lý nhà nước chưa hiệu quả. Ảnh: Hồng Thái

 

UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành quyết định về việc điều chỉnh giờ làm việc, học tập và kinh doanh trên địa bàn thủ đô từ ngày 1.1.2012. Việc điều chỉnh này được áp dụng ở mười quận nội thành và hai huyện. Chương trình này mới áp dụng chưa được một tháng cho nên chưa thể đánh giá ngay được hiệu quả, nhưng giải pháp này chỉ là góp phần cho thấy một sự cố gắng tìm hướng ra chứ không làm thay đổi được thực trạng tắc nghẽn giao thông ở Hà Nội, bởi số người trong phạm vi điều chỉnh giờ làm này không nhiều, hiện chỉ mới áp dụng đối với một số nhóm đối tượng là các cơ quan, đơn vị, tổ chức, trường học. Giải pháp này cũng rất khó áp dụng thành công cho TP.HCM bởi quy mô dân số quá đông, hơn thế nữa số lượng dân cư nếu có thể điều chỉnh được bằng chỉ thị hành chính thì chỉ chiếm một số lượng nhỏ, còn đại bộ phận là dân cư hoạt động tự do, chưa kể mỗi ngày có đến 1,5 triệu người vãng lai đến TP.HCM.

Một đề xuất mới nữa của bộ Giao thông vận tải về việc thu phí lưu hành ôtô, xe máy như một giải pháp đột phá nhằm giảm bớt ùn tắc, tai nạn giao thông. Quan điểm của bộ cho rằng với mức thu phí lưu hành phương tiện hàng năm đối với ôtô là 20 – 50 triệu đồng, môtô là 500.000 – 1.000.000 đồng sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trước hết là có thêm nguồn kinh phí cho đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, sau đó là làm cho người dân chuyển hướng qua sử dụng các loại phương tiện giao thông công cộng do loại phí này cao. Không phải không có lý do để đề xuất này chưa được Quốc hội thông qua, bởi vì số tiền thu được loại phí này từ hàng chục triệu xe máy, vài triệu xe hơi là rất lớn, nhưng nó lại rất nhỏ để đầu tư cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật, số tiền ấy bất quá cũng chỉ được một vài cây cầu loại trung bình, trong khi đó là là gánh nặng đè lên vai cho hàng triệu người nghèo. Nhưng ở một khía cạnh khác, dù cho số tiền ấy có cao hơn thế nữa thì mục đích làm cho người nghèo bớt mua xe máy, thay đổi thói quen sử dụng xe cá nhân sang xe công cộng thì e chừng không thành công, bởi cho đến lúc này (có thể 15 năm nữa) chưa có loại phương tiện giao thông nào tiện ích hơn xe máy. Có lẽ vì vậy mà đề án này vấp phải sự phản ứng khá mạnh của người dân.

Có thể nói trên thế giới người Nhật rất giỏi dự báo, bằng chứng là cho dù khủng hoảng kinh tế, nhưng năm 2012 này tất cả các hãng xe máy của người Nhật tại Việt Nam đều mở rộng sản xuất, xây thêm nhà xưởng, tăng công suất. Liên doanh Honda đã chính thức thông báo kế hoạch mở rộng sản xuất lên 2,7 triệu xe mỗi năm kể từ năm 2012, doanh nghiệp xe máy lớn thứ hai là Yamaha Việt Nam cũng tăng công suất lên 1,5 triệu xe/năm. Piaggio Việt Nam hiện đang đầu tư nhà máy thứ hai để nâng công suất sản xuất xe máy lên 300.000 xe/năm, còn tập đoàn SYM (Đài Loan) hiện có công suất 300.000 xe máy/năm, và Suzuki Việt Nam có công suất 200.000 xe/năm. Giáo sư Kenichi Ohno, viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản, khẳng định rằng khi mà lượng xe máy tại Việt Nam đạt tới con số 30 triệu xe, thị trường sẽ bão hoà. Thời điểm này dự báo sẽ rơi vào những năm 2017 – 2020. Như vậy, chỉ khi mà cứ một trong ba người dân Việt Nam sở hữu một xe máy thì lúc đó người dân Việt Nam mới dừng mua xe máy.

Nhưng, việc kéo giảm tai nạn xuống là có thể nếu bộ Giao thông vận tải tập trung chủ yếu vào giải pháp con người mà không cần đưa ra những đề án quá to tát. Trong số đó phải kể đến việc xây dựng lại đội ngũ tài xế xe các loại theo hướng chuẩn hoá.

Nút gỡ nào?

Thật ra vấn đề bản chất nhất để giải quyết bài toán giao thông là ở số lượng và chất lượng của hạ tầng cơ sở kỹ thuật. Một khi đất nước có được một hệ thống cầu đường hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế, một khi các thành phố có một hệ thống phương tiện giao thông hoàn thiện, đa dạng đáp ứng được nhu cầu chọn lựa của người dân thì giao thông không còn là nỗi ám ảnh của người dân, nhưng năm 2012 này việc tìm vốn cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật là rất khó khăn.

Năm 2012 này các nhà tài trợ (gọi cho đúng là các nhà cho vay) cam kết cho Việt Nam vay 7,4 tỉ đôla cho phát triển. Nhưng đấy mới là cam kết. Năm 2011 gần 100% các dự án công lớn có vốn vay bên ngoài đều chậm tiến độ, và rất nhiều trong số đó có vấn đề về chất lượng làm cho niềm tin của nhà tài trợ giảm sút. Do vậy việc vay từ bên ngoài là không dễ dàng, nhất là khi Việt Nam đã ra khỏi danh sách các nước nghèo. Điều đó còn đồng nghĩa với việc không còn được vay ưu đãi nữa. Phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật năm nay không sáng sủa hơn năm trước, nhiều dự án lớn như hệ thống metro, đường trên cao, hệ thống ngăn triều từ xa của TP.HCM, hệ thống đường vành đai ở Hà Nội, làm mới hệ thống đường sắt quốc gia chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng, có thể một số đó sẽ không thể thực hiện được cho dù đã động thổ vài ba lần.

Như thế bức tranh giao thông nói chung có thể chưa thật sáng sủa hơn. Nhưng, việc kéo giảm tai nạn xuống là có thể nếu bộ Giao thông vận tải tập trung chủ yếu vào giải pháp con người mà không cần đưa ra những đề án quá to tát. Trong số đó phải kể đến việc xây dựng lại đội ngũ tài xế xe các loại theo hướng chuẩn hoá. Cùng với các đồng nghiệp, chúng tôi đã phân tích rất kỹ các nguyên nhân gây tai nạn thì hầu hết là thuộc lỗi của các tài xế, điều này đặc biệt hay xảy ra đối với những tài xế đường dài các loại từ xe khách, xe tải. Những lỗi như say xỉn, phê ma tuý, ngủ gật, không làm chủ được tốc độ, giành đường, vượt ẩu… có thể khống chế và kiểm soát được một khi bộ chủ quản kiên quyết làm một cuộc cách mạng trong đào tạo, huấn luyện, trau dồi đạo đức lái xe. Sau nữa là rà soát chấn chỉnh lại một cách không khoan nhượng trong việc cấp bằng lái, kiểm định xe, cấp các loại giấy phép cho xe lưu hành… Cùng với việc xây dựng đội ngũ lái xe chuyên nghiệp và đạo đức thì cần phải xây dựng đội ngũ cảnh sát giao thông đạo đức và trách nhiệm. Mọi cố gắng của các cơ quan hữu trách và nhân dân có thể sẽ bị bỏ sông bỏ biển một khi những người thực thi pháp luật hư hỏng.

Năm 2012 này, ngoài việc thực hiện những kế hoạch vĩ mô ra thì Chính phủ cần chỉ đạo các bộ như bộ Giao thông vận tải, Công an tìm ra những đầu việc cụ thể để giải quyết dứt điểm từng việc một, và cứ như thế, mỗi quý, mỗi năm một chút sẽ làm cho bức tranh giao thông tốt hơn. Điều này thật có ý nghĩa khi bài toán vĩ mô đang rối như canh hẹ. Bộ trưởng Đinh La Thăng có sở trường về giải quyết các công việc nhỏ mà có tác động lớn, hy vọng ông sẽ nhìn ra vấn đề trong năm mới này.

Một việc cần nói thêm là năm 2012 này giao thông có thể tốt hơn nếu các cơ quan chức năng nắm bắt được tư tưởng của Thủ tướng. Ông cho rằng nguyên nhân của ách tắc giao thông của đô thị là do hai nguyên nhân chính: quy hoạch đô thị chưa tốt, quản lý nhà nước chưa hiệu quả. Thủ tướng chỉ ra rằng “ở Hà Nội và TP.HCM, đất dành cho giao thông chỉ chiếm 6 – 8% trong khi đó tiêu chuẩn phải đạt 20% thì tắc đường là phải thôi”. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng yêu cầu làm sao các quy hoạch phải có tầm nhìn, có chất lượng tốt hơn, không được để tình trạng quy hoạch một kiểu, đường làm một nẻo.

TS NGUYỄN MINH HOÀ

This entry was posted in PGS.TS. Nguyễn Minh Hòa, Xã hội học và các vấn đề xã hội, Xã hội Việt Nam, Đô thị học. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s