Đa dạng loại hình phương tiện giao thông công cộng


SGTT.VN – Cách đây vài ngày, GS. Apiwat, chuyên gia quy hoạch hàng đầu của Thái Lan khi đến TP.HCM đã nhận xét: “Những căn bệnh đô thị của TP.HCM hôm nay giống như Bangkok 15 năm về trước”. Vậy TP.HCM sẽ có giải pháp gì cho việc này?

Lựa chọn loại hình giao thông công cộng phù hợp

Hiện nay, giao thông công cộng chủ lực của TP.HCM là các loại xe buýt lớn. Cách nay hơn mười năm, trên các diễn đàn chính thức và không chính thức, tôi đã nhận thấy sự không ổn nếu chỉ đầu tư để phát triển một loại xe buýt lớn, bởi lẽ hệ thống giao thông TP.HCM có một vài đặc điểm rất quan trọng không phù hợp với loại hình này.

– Thứ nhất, các đường nội ô rất hẹp, đến 70% là đường có khổ rộng từ 4 – 6m, đường giao thông nhanh xuyên tâm không nhiều, nhưng khổ đường lại không đều, có đoạn rộng nhưng lại có đoạn bị bóp lại như xa lộ Hà Nội – Điện Biên Phủ. Hơn nữa, việc tách làn đường dành riêng cho xe buýt chỉ thực hiện được ở những đoạn rất ngắn khiến xe buýt lớn không phát huy được tác dụng.

– Thứ hai, tất cả các con đường bị giao cắt liên tục bởi những đường ngang từ trong các hẻm đâm ra, muốn đi nhanh cũng không được, trong khi ưu thế của xe buýt là chạy nhanh, vận chuyển nhiều.

– Thứ ba, bán kính các giao lộ, các vòng xoay rất nhỏ chỉ cần 2 – 3 xe buýt nối đuôi nhau là gây tắc nghẽn giao thông liên hoàn.

– Thứ tư, lượng xe máy quá nhiều, với hơn 5 triệu xe máy trên 8 triệu dân (không kể xe vãng lai) thì xe buýt rất khó bề xoay xở giữa rừng xe máy, tai nạn va quẹt rất dễ xảy ra, và hai bên cùng làm khó nhau. Với một vài lý do như vậy, chúng ta nên đa dạng hoá loại hình xe công cộng, gồm cả loại lớn, loại trung và loại nhỏ.

Ở Bangkok, các loại xe tuk tuk cho 6 – 8 người rất phổ biến; còn loại jeepney được cải tiến từ xe quân sự Mỹ chạy khắp hang cùng ngõ hẻm của Manila (Philippines); các xe máy cải tiến từ 2 – 4 người cũng xuất hiện khá nhiều ở Quảng Tây, Phúc Kiến của Trung Quốc. Còn ở châu Âu, xu hướng sử dụng xe buýt mini trở nên thông dụng ở các thành phố vừa và nhỏ.

Đa dạng xe trên cùng tuyến đường

Nếu những ai thường xuyên sử dụng xe buýt ở tuyến đường dài, chẳng hạn Bến Thành – Suối Tiên, Bến Thành – Củ Chi… sẽ nhận thấy một điều rất vô lý là có những lúc xe chật như nêm, nhưng cũng có những lúc chỉ có vài người, thậm chí xe chạy không.

Nếu như sử dụng xe lớn vào giờ cao điểm đông người và xe buýt nhỏ vào giờ thấp điểm ít người thì hiệu quả sử dụng xe tốt hơn, thành phố đỡ phải bù lỗ mỗi năm hàng trăm tỉ đồng. Ngoài ra, việc sử dụng xe lớn hay nhỏ theo chặng trên một cung đường cũng là điều cần quan tâm. Chẳng hạn, từ các trục đường chính dẫn vào thành phố có thể sử dụng xe lớn, tốc độ cao nhưng đến bãi tập kết trung chuyển ở cửa ngõ thành phố thì hoàn toàn có thể sử dụng các loại xe nhỏ, xe lam… Tuy nhiên, làm được điều này phải có sự điều phối và chia sẻ tốt giữa các chủ thể, các nhà đầu tư, nếu chỉ nhất nhất đề cao cạnh tranh thì rất khó thực hiện.

Đa dạng chủ đầu tư

Giao thông công cộng ở TP.HCM hiện nay phần nhiều thuộc các công ty, hợp tác xã lớn. Điều đó có lý bởi như thế sẽ tạo ra sự đồng bộ trong chủng loại, quy chế vận hành, nhưng điều đó không dễ thực hiện với các thành phố nghèo, cơ sở hạ tầng kỹ thuật yếu kém và trình độ quản lý thấp. Do vậy, việc tạo cơ chế và điều kiện cho các nhà đầu tư nhỏ cùng tham gia vận chuyển trong đô thị là điều nên làm, nếu không Chính phủ luôn phải bù lỗ, phải đối mặt với sự mặc cả của các “ông lớn”.

Những thành phố phụ thuộc quá nhiều vào các công ty lớn, dẫn đến hậu quả là mỗi khi các công ty lớn đình công đòi hỏi chế độ đãi ngộ, dường như cả thành phố tê liệt. Vì vậy, việc phát triển các hợp tác xã vận tải nhỏ, xe buýt mini, xe lam là một hướng đi cần thiết đối với các thành phố trong giai đoạn chuyển đổi.

TS NGUYỄN MINH HOÀ

This entry was posted in PGS.TS. Nguyễn Minh Hòa, Qui hoạch đô thị, Đô thị học. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s