Bức tranh văn hóa giao thôn


Ts Nguyễn Hữu Nguyên*
Khi đề ra những biện pháp khắc phục, chủ yếu nhằm vào người tham gia giao thông và trong các cuộc vận động xây dựng văn minh đô thị, nội dung xây dựng văn hóa giao thông cũng chỉ nhằm vào vận động nhân dân chấp hành luật giao thông.
Thế nhưng văn hóa giao thông vẫn chuyển biến rất chậm.
Phác họa giao thông
Ở TP HCM mạng đường bộ phát triển chậm hơn rất nhiều so với tốc độ tăng dân số và tăng phương tiện giao thông các loại. Đồng thời TP cũng đang trong quá trình chỉnh trang nên đường phố khá bề bộn với nhiều “lô cốt” che chắn, nhiều đoạn đào bới, hố ga, nắp cống chưa làm xong…
Về phương tiện, thiết bị hướng dẫn và kiểm soát giao thông đã tương đối đủ các loại biển báo, đèn tín hiệu giao thông nhưng chưa có nhiều thiết bị hiện đại như camera để theo dõi giao thông ở các giao lộ trong thành phố.
Bộ luật giao thông VN – đặc biệt là luật giao thông đường bộ – cùng với hệ thống các biển báo, tín hiệu đã được soạn thảo rất đầy đủ và đã tiếp cận với những bô luật giao thông tiên tiến trên thế giới. Lĩnh vực này hầu như không cần bàn cãi hay bổ xung.
Không thể phủ nhận những cố gắng và đóng góp to lớn của ngành cảnh sát giao thông trong việc duy trì luật pháp và điều hành giao thông trong một đô thị quá tải dân số. Nhưng cũng không thể phủ nhận một thực tế là lĩnh vực này còn quá nhiều tiêu cực mà dư luận quần chúng và các phương tiện thông tin đại chúng đã lên tiếng khá nhiều.
Chấp hành luật giao thông có quá nhiều sai phạm mà các phương tiện thông tin đại chúng đã phản ánh hàng ngày. Phổ biến nhất là vượt đèn đỏ, chạy xe trên vỉa hè, chạy không đúng tuyến, chạy ngược chiều, phóng nhanh, vượt ẩu, đua xe trái phép…tất cả các sai phạm đó có một điểm chung là: xảy ra khi “không nhìn thấy công an”. Những sai phạm trên dẫn đến những vấn nạn giao thông diễn ra hàng ngày như: các điểm ùn tắc giao thông ngày càng nhiều và càng kéo dài, tai nạn giao thông… gây thiệt hại rất lớn về kinh tế và tạo những thói quen xấu trong văn hóa giao thông. Nguyên nhân trực tiếp của tình trạng này là do ý thức chấp hàng luật giao thông của người tham gia giao thông còn rất hạn chế – nhưng nguyên nhân sâu xa lại thuộc về chính quyền và cơ quan chức năng vì nhiệm vụ và trách nhiệm của họ là phải nâng cao ý thức của người dân.
Với 4 triệu xe gắn máy cho gần 8 triệu dân – số liệu đó đã nói lên sự lựa chọn phương tiện giao thông nghiêng hẳn về xe máy cá nhân. Trên thực tế các phương tiện giao thông công cộng không đáp ứng được tất cả những đặc điểm và nhu cầu kể trên.
Những hiện tượng chen lấn khi ùn tắc, gây gổ khi va quẹt, khi sai phạm, sẵn sàng “cưa đôi” tiền phạt với công an… thuộc về trình độ dân trí và văn hóa còn hạn chế của một số người trong mọi nhóm cư dân.
Sửa lại bức trang giao thông
Văn hóa tinh thần chỉ là sự phản ánh văn hóa vật chất nên chưa thể có ngay văn hóa giao thông tiên tiến khi hạ tầng kỹ thuật giao thông còn lạc hậu. Tuy nhiên văn hóa giao thông hiện nay đang lạc hậu quá xa so với trình độ của hạ tầng kỹ thuật giao thông nên khoảng cách đó là do những yếu tố của văn hóa tinh thần tạo ra.
Trong lĩnh vực văn hóa tinh thần có ba yếu tố chính: bộ luật giao thông, lực lượng thực thi pháp luật, những người chấp hành luật giao thông. Trong ba yếu tố đó có thể loại trừ nguyên nhân gây ra tiêu cực từ bộ luật giao thông vì nó đã đầy đủ và tiên tiến. Yếu tố thứ hai là lực lượng thực thi luật pháp có quyền sử dụng quyền lực Nhà nước và quyền chế tài nên đóng vai trò chủ động và có khả năng tác động mạnh nhất vào đối tượng chấp hành luật giao thông. Yếu tố thứ ba là khối quần chúng chấp hành luật giao thông tự giác hoặc bị chế tài – mang tính bị động. Nói cách khác, bộ luật giao thông tự nó không có hiệu lực đối với người tham gia giao thông mà phải có những con người thực thi nó – vì thế là yếu tố quyết định trong việc đưa luật giao thông vào hành vi giao thông .
Đối với khâu cơ sở hạ tầng kỹ thuật phải đầu tư xây dựng để đuổi kịp tốc độ tăng dân số và tăng số lượng phương tiện giao thông – hoặc là phải điều chỉnh tốc độ tăng dân số và phương tiện chậm lại cho phù hợp với tốc độ phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật giao thông. Sự điều chỉnh này thuộc quyền hạn và trách nhiệm của chính quyền.
* Trung tâm Nghiên cứu kinh tế miền Nam
Để xây dựng văn hóa chấp hành luật giao thông trước hết và quan trọng nhất cần có văn hóa thực thi luật giao thông mang tính giáo dục, nghiêm khắc và văn minh của cảnh sát giao thông, kết hợp với các biện pháp:
* Tuyên truyền, phổ biến luật giao thông, cần phản ánh cả hai mặt: tuyên dương tích cực và phê phán tiêu cực.    * Tăng cường các thiết bị công nghệ cao để kiểm soát giao thông, hỗ trợ cảnh sát giao thông ở những địa điểm và thời điểm cần thiết – từ đó người dân thay đổi dần thói quen sai phạm khi không có cảnh sát. Biện pháp này còn hạn chế được những hành vi tiêu cực của cảnh sát giao thông khi xử phạt.    * Thực thi luật giao thông có vai trò quyết định và dẫn dắt lực lượng chấp hành luật giao thông nên phải đi trước và phải làm gương trên cả hai mặt là: nắm chắc luật và có tính văn hóa trong thực thi pháp luật. Đây đang là khâu yếu nhất, đang là nét không đẹp nhất trong bức tranh văn hóa giao thông. Nên tập trung vào loại trừ tình trạng “phạt không ghi biên lai” và xây dựng văn hóa xử phạt theo hướng: “cách phạt quan trọng hơn mức phạt”. Ở Trung Quốc, cảnh sát giao thông đã áp dụng biện pháp giáo dục rất đặc biệt là tặng hoa cho người bị phạt để tạo ấn tượng khiến họ nhớ lâu hơn.

Nguồn: Người Đô Thị

This entry was posted in Lối sống đô thị, Văn hóa đô thị, Xã hội học đô thị, Xã hội Việt Nam, Đô thị học. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s