Hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo


 

SGTT.VN – Khi một cuộc khủng hoảng kinh tế xảy ra thì áp lực tác động đến người dân đô thị mạnh hơn người dân nông thôn. Người nông dân có thể dễ bề xoay xở được với ngô khoai rau sắn trong vườn, tôm cua ngoài ruộng, trong khi đó những người thị dân phải trả tiền cho tất cả mọi thứ từ nước uống đến cọng rác, từ mớ rau cho đến cái kim.

 

Người nghèo thành thị phải chịu rất nhiều áp lực từ các khoản chi tiêu.

 

Ở đô thị, khi khủng hoảng kinh tế xảy ra thì ai cũng bị tác động, nhưng ở mỗi nhóm người hệ quả rất khác nhau. Các doanh nghiệp có thể bị giảm lợi nhuận, lợi nhuận trước là 40 – 50% thì nay còn 15 – 20%, thậm chí có doanh nghiệp bị phá sản nhưng họ vẫn còn có cơ hội làm lại từ đầu nhờ có kinh nghiệm, và “vốn xã hội” dồi dào. Với những người trung lưu, đời sống có thay đổi đôi chút trong kế hoạch do khủng hoảng, chẳng hạn bớt đi nhà hàng, dự định mùa hè đi nghỉ ở nước ngoài thì nay chuyển sang nghỉ trong nước… Trong khi đó, người chịu tổn hại nhiều nhất chính là nhóm người “dễ bị tổn thương”. Họ là không có khả năng tự vệ, rất dễ gục ngã trước mọi biến động xã hội, chỉ cần một sự thay đổi nhỏ trong chính sách, một lần thay đổi mặt bằng giá là họ bị chao đảo. Họ là người già không nơi nương tựa, người về hưu với đồng lương thấp, người tật nguyền, phụ nữ đông con mà không có chồng, trẻ em mồ côi, sau nữa là những người không có việc làm, người có thu nhập thấp và bấp bênh… Họ đứng ngay trên hoặc dưới ngưỡng nghèo của một quốc gia, do vậy mà họ mới là thành phần chính cần cứu giúp nhất trong cơn khủng hoảng.

Giá xăng dầu được bù lỗ, người mua hàng được hưởng lợi, nhưng trong số khách hàng mua xăng rất nhiều người giàu, người khá giả, mà người giàu tiêu thụ năng lượng nhiều hơn gấp nhiều lần người nghèo. Vậy là vô hình trung người nghèo chả gặt hái được bao nhiêu qua quỹ bình ổn này.

Để đối phó với khó khăn, quốc gia nào cũng có những chính sách trợ giúp khẩn cấp cho người dân thông qua nhiều kênh khác nhau. Nhưng có một thực tế là không phải hoạt động cứu trợ nào cũng mang lại hiệu quả. Chính phủ của ông Obama đã từng bơm vào nền kinh tế Mỹ hàng ngàn tỉ đôla, nhưng cuối cùng vẫn bị chỉ trích là hành động đó chỉ giúp tháo gỡ cho các ngân hàng, các nhà doanh nghiệp, người giàu có chứ chưa mang lại hiệu quả thực tế cho người nghèo. Trong thời gian qua Chính phủ Việt Nam và một vài tỉnh thành có rót những khoản tài chính lớn để bình ổn giá xăng dầu, bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu… đó là cố gắng đáng ghi nhận, nhưng rất ít mang lại lợi ích trực tiếp cho những người nghèo, nhất là người thuộc nhóm “dễ tổn thương”. Giá xăng dầu được bù lỗ, người mua hàng được hưởng lợi, nhưng trong số khách hàng mua xăng rất nhiều người giàu, người khá giả, mà người giàu tiêu thụ năng lượng nhiều hơn gấp nhiều lần người nghèo. Vậy là vô hình trung người nghèo chả gặt hái được bao nhiêu qua quỹ bình ổn này. Vì vậy, những người làm chính sách cần xem lại cách hỗ trợ của mình sao cho đến đúng người, đúng địa chỉ và trực tiếp. Kinh nghiệm từ các nước khác cho thấy có một vài cách thức sau đây:

1. Trong thời gian khủng hoảng thì tất cả các chính sách, kế hoạch nào dù đúng đắn nhưng dễ gây tổn hại cho người nghèo mà xét thấy chưa thật cấp thiết thì nên hoãn thời gian thi hành lại để vào một dịp khác thuận lợi hơn. Chẳng hạn việc cấm sử dụng xe ba gác máy, cấm bán hàng rong (trừ những nơi được coi là bộ mặt đối ngoại), chia lại ruộng đất nông nghiệp, giải toả trắng hộ dân lấy đất xây công trình công cộng, di dời các cơ sở sản xuất đi nơi khác (ô nhiễm chưa đến mức báo động)… chính việc hoãn hay không ban hành nữa là góp sự hỗ trợ trực tiếp cho họ vượt qua giai đoạn khó khăn.

2. Trợ giá cho thực phẩm thiết yếu như gạo, dầu ăn, nước mắm, rau xanh cho các bếp ăn tập thể nơi có nhiều người nghèo, người thu nhập thấp sử dụng như bếp ăn các bệnh viện, bếp ăn sinh viên, bếp ăn công nhân… Trợ giá sữa cho trẻ em ở các nhà trẻ ở khu vực dân cư nghèo, khu nhà trọ công nhân.

3. Đối với những trường hợp đặc biệt khó khăn (do các phường lựa chọn giới thiệu) như gia đình chính sách, người già neo đơn, người tật nguyền… thì được phát những thẻ hay phiếu mua các mặt hàng thiết yếu trong rổ lương thực cơ bản và được giảm 10 – 20%, số tiền này Chính phủ sẽ bù lại cho các doanh nghiệp, đồng thời các đối tượng này được xem xét ưu đãi về giá điện, nước, chất đốt.

4. Các doanh nghiệp và các cơ sở dịch vụ cũng phải chung tay với Chính phủ trợ giúp người khó khăn, chấp nhận lợi nhuận ít đi để làm cho xã hội thêm phần ổn định. Việc các doanh nghiệp đồng loạt tăng giá thuốc, tăng giá sữa, tăng giá thực phẩm bị coi là hành vi “thiếu đạo đức” trong lúc quốc gia khó khăn. Nên nhớ một số lãnh đạo ngân hàng của Mỹ phải từ chức trước áp lực dư luận vì nhận thưởng hàng triệu đôla trong lúc ngân hàng đang tiến hành sa thải hàng loạt nhân viên. Còn nhớ năm 1998, cơn khủng hoảng tài chính châu Á làm cho nhiều quốc gia chao đảo, lúc đó tác giả bài viết này đang ở Hàn Quốc, đi đâu cũng thấy câu khẩu hiệu dù khó khăn đến đâu cũng không để học sinh, sinh viên bỏ học. Trong khi đó nhiều trường đại học dân lập Việt Nam đang hăm he tăng học phí làm gia tăng nguy cơ xảy ra một làn sóng bỏ học trong nay mai.

Khi nói về người nghèo, người dễ tổn thương sống ở các thành phố, người Mỹ ví họ như người đi trên dây mà không có bảo hiểm, có thể bổ nhào xuống đất bất kỳ lúc nào, còn người Trung Quốc ví họ như người đứng dưới nước, chân đứng trên bùn mềm, nước ngang với lỗ mũi, chỉ cần mặt nước gợn nhẹ là họ bị sặc, chìm nghỉm. Do vậy mà mỗi chính sách, mỗi hành động trong lúc kinh tế khó khăn đều phải hết sức cẩn trọng, nếu chưa làm được cho tình hình của họ sáng sủa hơn thì cũng cố gắng đừng làm cho họ tổn thương thêm nữa.

TS NGUYỄN MINH HOÀ

 

This entry was posted in Kinh tế đô thị, PGS.TS. Nguyễn Minh Hòa, Đô thị học. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s