Đàm phán kéo dài, môi sinh xấu đi


Thứ Bảy, 11/12/2010, 04:08 (GMT+7)

Hội nghị biến đổi khí hậu tại Cancun:

TTCT – Khi số báo này đến tay bạn đọc, Hội nghị Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu lần thứ 16 (COP 16) bước sang ngày cuối cùng sau 11 ngày họp. Liệu thế giới sẽ đạt đến một thỏa thuận về cắt giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trước khi Nghị định thư Kyoto hết thời hạn hiệu lực vào năm 2012?

 

Nhiều nhà khoa học cho rằng rừng đước có thể giúp giảm biến đổi khí hậu. Trong ảnh: những cây đước mọc trên bờ biển Cancun sau khi vùng này bị mất các rừng đước trong 40 năm qua – Ảnh: Reuters

Trong một cuộc tiếp xúc với những thanh thiếu niên đấu tranh bảo vệ môi trường, bà Christiana Figueres, chủ tọa hội nghị, thư ký điều hành Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về biến đổi khí hậu, đã bật khóc khi thừa nhận hoàn toàn bất lực trong việc thuyết phục lãnh đạo các nước cam kết “hi sinh” vì môi trường nhiều hơn nữa: “Thành thật mà nói, chúng tôi đã chẳng làm được gì ở Cancun này. Các (nhà) thương thuyết ở Cancun đã cho thấy chẳng có gì là tham vọng cả (trong việc bảo vệ Trái đất)! Trong khi đó, thế hệ chúng tôi lại gây ra vấn đề cho thế hệ tương lai gánh chịu. Tôi có hai con gái trạc tuổi các bạn. Nếu tôi không làm được điều gì đó, các con tôi sẽ phải lớn lên trong một thế giới chẳng còn gì chỉ vì những gì thế hệ chúng tôi đang làm hoặc chẳng làm được. Làm sao tôi dám nhìn vào mắt con tôi?… Mỗi người ở hội nghị này đều có một trách nhiệm đạo đức là phải làm điều gì tốt đẹp nhất”.

Cắt giảm khí thải

Câu chuyện ràn rụa nước mắt của bà chủ tọa hội nghị phản ánh mâu thuẫn nội tại trong công việc của các bộ trưởng môi trường, những người có chung sứ mệnh bảo vệ môi trường, bảo vệ Trái đất. Nhưng do đại diện cho từng nước nên mỗi người đều có trách nhiệm “mặc cả” những cam kết của đất nước mình sao cho có lợi (kinh tế) nhất.

Cụ thể là những cam kết về khí thải. Chính vì thế mà bà Christiana Figueres đã nhấn mạnh rằng “khâu yếu nhất chính là ý chí chính trị của các nước” mà điển hình là thái độ của Mỹ và Trung Quốc, hai cường quốc có lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính cao nhất thế giới (chiếm khoảng 41%) nhưng hiện vẫn đứng ngoài Nghị định thư Kyoto, tức vẫn không chịu bất cứ một ràng buộc giảm bớt nào. Tranh cãi giữa hai đầu tàu trên thế giới về phát thải khí nhà kính đã được chứng minh tại vòng đàm phán chuẩn bị cho hội nghị Cancun diễn ra hồi đầu tháng 10 ở Thiên Tân, Trung Quốc. Xung đột lợi ích đã đẩy các bên lâm vào “ngõ cụt” khi bên nào cũng muốn cam kết ít, trong khi đòi hỏi bên kia hành động nhiều hơn.

 

Báo cáo của Ngân hàng Thế giới về tình hình xả khí thải ở châu Á công bố tháng 9-2009 cho biết khí CO2 được thải ngày càng nhiều hơn ở Việt Nam, từ 14 triệu tấn năm 1980 tăng lên 80 triệu tấn năm 2005, trong đó vận tải đường bộ chiếm 91,95% lượng khí thải từ lĩnh vực giao thông vận tải.

Gần đây, Trung Quốc đưa ra đề xuất sẽ tự cắt giảm khí thải CO2 từ 45% mức thải của năm 2005 xuống còn 40% vào năm 2020 (1). Trong khi đó ở Mỹ, việc Đảng Cộng hòa kiểm soát Hạ viện sau cuộc bầu cử giữa kỳ đầu tháng trước lại được xem như những trở ngại mới cản trở mọi ý định ấn định các quy định mới về việc cắt giảm khí thải trong toàn nước Mỹ của chính quyền Obama (2).

Thông tin này không lạ gì do lẽ trước kia, ngay khi mới lên nắm quyền, chính quyền Bush của Đảng Cộng hòa từng “xổ toẹt” Nghị định thư Kyoto mà phó tổng thống Al Gore của Đảng Dân chủ đã long trọng ký kết! Bên cạnh đó, chưa rõ cam kết của chính quyền Obama về việc cắt giảm vào năm 2020 xuống còn 17% mức thải của năm 2005 sẽ ra sao với Hạ viện trong tay Đảng Cộng hòa.

Nói như thế không có nghĩa ở Mỹ tha hồ xả khí thải. Thật ra, các công ty Mỹ vẫn đang tìm cách giải quyết vấn đề bằng những dự án giảm bớt khí thải, nay sẽ bớt “hào hứng” do không có chính sách mới. Nhưng rõ ràng tác động của một Hạ viện liên bang không thuận tình với các đạo luật hỗ trợ cắt giảm khí thải cũng đang làm dân chúng bang California “mất hứng”. Tờ Whittier Daily News (5-12) nêu vấn đề: “California có nên tiếp tục dẫn đầu đất nước trong nỗ lực giảm khí thải hay không?”.

Tác giả mẩu tin trên cho biết Tập đoàn TransAlta Corp. vốn đang chuẩn bị chi 1,4 tỉ USD cho một dự án thu hồi khí thải từ Nhà máy nhiệt điện Keephills 3 chạy bằng than mới xây lắp, nay sẽ cảm thấy đơn độc khi làm như thế nếu như Chính phủ Mỹ không đề ra sắc thuế mới đánh trên việc thải khí CO2.

Điểm xuất phát và nhận thức

Dẫu sao thì phần còn lại của thế giới cũng không phải là không thuận tình cắt giảm khí thải. Tin tức từ Cancun vào đầu tuần cho biết nước chủ nhà đã đếm được có khoảng 140 trên tổng số 193 quốc gia tham dự hội nghị thuận tình với việc cắt giảm khí thải.

Thật ra, vấn đề ở chỗ các nước không cùng một điểm xuất phát khi nước này hay nước kia kinh tế đã phát triển hay còn đang phát triển, công nghiệp hóa hay chưa… Ngay cả việc tưởng chừng cỏn con là tiêu chuẩn khí thải xe hơi cũng đã là một khoảng cách tính bằng thập niên. Trong khi khối EU từ năm 2008-2009 đã chuyển qua tiêu chuẩn euro 5, đến năm 2014 sẽ là tiêu chuẩn euro 6, thì ở một số nước vẫn còn đang phấn đấu tiến đến tiêu chuẩn euro 2 của năm 1996!

Vấn đề khí thải xe hơi không dừng ở đó mà còn ở cấu trúc vận hành của hệ thống giao thông. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới về tình hình xả khí thải ở châu Á công bố tháng 9-2009 cho biết khí CO2 được thải ngày càng nhiều hơn ở Việt Nam, từ 14 triệu tấn năm 1980 tăng lên 80 triệu tấn năm 2005, trong đó vận tải đường bộ chiếm 91,95% lượng khí thải từ lĩnh vực giao thông vận tải. Bangladesh và Philippines cũng cùng cảnh này.

Trong khi đó tại các nước như Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Hàn Quốc, Malaysia, Pakistan, Sri Lanka và Thái Lan, khí thải chủ yếu từ sản xuất kinh tế. Ngoài khác biệt về quy mô của nền kinh tế, có thể thấy tình cảnh ô nhiễm vì khí thải xe cộ ở ba nước đầu tiên kể trên còn có nguồn gốc từ các chính sách quy hoạch và phát triển giao thông vận tải. Thật ra, với 80 triệu tấn CO2 năm 2005, đây vẫn là một con số lẻ bên cạnh các nước châu Á khác. Chẳng qua gánh nặng khí thải dồn vào các thành phố lớn mà thôi.

Bên cạnh đó, việc giảm khí thải trong vận tải đường thủy cũng đang là một yêu cầu được “dòm ngó” do lẽ tàu vận tải thải ra hằng năm đến hơn 1 tỉ tấn khí CO2. Một tổ chức mang tên Carbon War Room cho biết hiện đã lên danh sách 60.000 con tàu vận tải trên thế giới và xếp hạng từ A (“siêu sạch”) đến G (“siêu bẩn”). Thành ra, sẽ là sa lầy nếu cứ tiếp tục phát triển vận tải hàng hải với những con tàu cũ kỹ.

Có những nước không đợi kết quả Hội nghị Cancun để tự giải cứu khỏi nguy cơ biến đổi khí hậu. Một nước châu Phi từng khét tiếng vì nạn phá rừng, tháng tới đây sẽ khởi sự giai đoạn 2 của chiến dịch chống thay đổi khí hậu bằng chống phá rừng (REDD) (3). Ngay cả một nước công nghiệp quá “nặng nề” như Mỹ cũng tìm cách hóa giải bài toán khí thải công nghiệp của mình bằng cách “tiết kiệm” rừng để bù trừ lại tác động khí thải, thậm chí với cả hai đạo luật H.R 2454 và S1733 của Hạ viện và Thượng viện Mỹ (4).

Vấn đề cơ bản vẫn là vấn đề nhận thức. Nếu không giải quyết vấn đề khí thải từ nhận thức sẽ không nuôi tinh thần tự lực cánh sinh, sẽ cứ trông mong vào một quỹ hỗ trợ biến đổi khí hậu cho các nước nghèo mà dù có được nhất trí là 100 tỉ USD cũng sẽ là… nước chảy vào thùng không đáy! Nếu cứ vin vào những trễ nãi, bất đồng đang phổ biến trong đàm phán quốc tế rồi cứ để mặc cho rừng ngày càng mất, dẫn đến khí hậu ngày càng thay đổi thì môi sinh sẽ ngày càng xấu đi, nhất là khi chưa phải là một nước công nghiệp.

DANH ĐỨC

Tin bài liên quan:

>> Những lý do khiến hội nghị Copenhagen thất bại
>> Biến đổi khí hậu: tiếng nói của người trong cuộc
>> Lạc quan với thiện chí từ Trung Quốc
>> Cancun và những hi vọng mới (*)

__________

(1) “Environmental exchange operations head for China’s carbon market” by Liu Yiyu, 29-11-2010.
(2) “Without government push, companies losing interest in carbon investment”, Globe and Mail, 5-12-2010.
(3) “Time to sort out problems on land laws”, by Beatus Kagashe, The Citizen Reporter, 6-12-2010.
(4) “Deforestation and climate change, Congress research service”, 24-3-2010.

This entry was posted in Môi trường và các vấn đề xã hội. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s